Στη Θεσσαλονίκη το πρώτο crash test για τον νέο κώδικα – Εκλογή σε έναν γύρο με 42% και προβλέψεις για ηλεκτρονική ψηφοφορία, πρόωρη προσφυγή στις κάλπες και ανάδειξη συμβούλων στα πρότυπα των… βουλευτών Επικρατείας
της Βαρβάρας Ζούκα
Στη Θεσσαλονίκη θα γίνει το πρώτο crash test για τον νέο αυτοδιοικητικό κώδικα, που εισάγει αλλαγές ευρείας κλίμακας, μεταξύ άλλων και στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Βαρόμετρο για την υποδοχή που θα τύχουν οι προωθούμενες αλλαγές από τους δημάρχους αναμένεται να αποτελέσει η γενική συνέλευση της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (ΠΕΔ) Κεντρικής Μακεδονίας, που σχεδιάζεται να συγκληθεί τη Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, παρουσία του υπουργού Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιου.
Η τελική στάση των δημάρχων της χώρας θα διαμορφωθεί στη γενική συνέλευση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), που θα ακολουθήσει μετά από περίπου ένα δεκαήμερο, στις 17 Δεκεμβρίου, στην Αθήνα. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται πλέον στις αλλαγές τις οποίες προωθεί η κυβέρνηση στον τρόπο εκλογής των δημοτικών και περιφερειαρχών αρχών, δεδομένου ότι οι αιρετοί που πρόσκεινται στον χώρο του ΠΑΣΟΚ, με επικεφαλής τον δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα, έχουν ήδη αρχίσει να πετούν το γάντι.
Τον Νοέμβριο ανά πενταετία οι εκλογές
Οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξαχθούν την Κυριακή 26 Νοεμβρίου 2028, με βάση το νέο σύστημα, που προβλέπει εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε έναν γύρο με ποσοστό 42% συν μία ψήφο.
Οι δήμαρχοι, οι περιφερειάρχες, οι δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι, οι σύμβουλοι των δημοτικών κοινοτήτων και οι εκπρόσωποι των δημοτικών κοινοτήτων θα εκλέγονται κάθε πέντε χρόνια με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία. Οι εκλογές για την αυτοδιοίκηση θα διεξάγονται την τελευταία Κυριακή του μηνός Νοεμβρίου του πέμπτου έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου.
Οι αλλαγές ως προς τον χρόνο διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών είχαν προαναγγελθεί από καιρό από τον υπουργό Εσωτερικών, καθώς η τελευταία εκλογική διαδικασία, κατά την οποία οι νέες διοικήσεις αναδείχθηκαν στην κάλπη τον Οκτώβριο, αλλά ανέλαβαν καθήκοντα τον επόμενο Ιανουάριο, ανέδειξε μείζονα προβλήματα στη λειτουργία δήμων και περιφερειών, κυρίως μεταξύ αυτών που άλλαξαν χέρια.
Ο Θοδωρής Λιβάνιος προέκρινε τη διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών στα τέλη Νοεμβρίου, ώστε να μην παρατηρείται κενό εξουσίας. Εξάλλου, την περίοδο από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο οι δήμοι καλούνται να λάβουν αποφάσεις πολύ κρίσιμες, που αφορούν από τον καθορισμό των δημοτικών τελών μέχρι την κατάρτιση του τεχνικού προγράμματος και του δημοτικού προϋπολογισμού για την επόμενη χρονιά.
Σε έναν γύρο με 42%
Σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νέος κώδικας, οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες θα εκλέγονται σε έναν γύρο με ποσοστό 42% συν μία ψήφο. Για να επιτευχθεί η εκλογή των νέων αυτοδιοικητικών αρχών σε μόνον έναν γύρο, προβλέπεται ότι στο ψηφοδέλτιο στο οποίο οι εκλογείς θα εκφράζουν την προτίμησή τους θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν παράλληλα και τον συνδυασμό της δεύτερης επιλογής τους.
Σε πρώτη φάση θα καταμετρώνται οι ψήφοι που αφορούν την πρώτη επιλογή των εκλογέων ως προς τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη. Αν ωστόσο κανένας υποψήφιος δεν συγκεντρώσει το προβλεπόμενο ποσοστό εκλογής, τότε θα ακολουθεί δεύτερη φάση καταμέτρησης, στην οποία θα προκρίνονται οι πρώτοι δύο σε ψήφους συνδυασμοί.
Συγκεκριμένα, οι εκλογείς, εκτός από τον συνδυασμό της πρώτης επιλογής τους, θα έχουν τη δυνατότητα επιλογής ως εναλλακτικής ψήφου και ενός δεύτερου συνδυασμού. Όπως προβλέπεται από τον νέο κώδικα, “στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του σαράντα δύο τοις εκατό (42% + 1 ψήφο) του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων, χωρίς να προσμετρώνται οι εναλλακτικές ψήφοι”.
Εάν κανένας συνδυασμός δεν πληροί τις προϋποθέσεις εκλογής δημάρχου και περιφερειάρχη, τότε διεξάγεται από το αρμόδιο δικαστήριο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης. Αν κατά την ψηφοφορία υπάρξει ισοψηφία μεταξύ δύο ή περισσότερων συνδυασμών στην πρώτη θέση, στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μετέχουν οι συνδυασμοί που ισοψήφησαν στην πρώτη θέση.
Αν κατά την ψηφοφορία υπάρξει ισοψηφία μεταξύ δύο ή περισσότερων συνδυασμών στη δεύτερη θέση, στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μετέχουν ο πρώτος σε αριθμό έγκυρων ψηφοδελτίων συνδυασμός και όλοι οι συνδυασμοί που ισοψήφησαν στη δεύτερη θέση.
Η ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών εκτιμά ότι με την εκλογική διαδικασία σε μόνο μία Κυριακή θα αντιμετωπιστεί σε έναν βαθμό το πρόβλημα της αποχής, το οποίο τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται πολύ οξυμένο στον δεύτερο γύρο των εκλογών.
Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές του 2023 το ποσοστό αποχής στον δήμο Αθηναίων τη δεύτερη Κυριακή είχε ξεπεράσει το 73%. Το 2023 τη δεύτερη Κυριακή των δημοτικών εκλογών στην Πελοπόννησο καταγράφηκαν ποσοστά αποχής έως 69,26%, στην Κεντρική Μακεδονία έως 67,43% και στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη έως 62,2%.
Με την καθιέρωση ενός γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές το υπουργείο Εσωτερικών προσβλέπει και σε σημαντική εξοικονόμηση πόρων, αφού το κόστος διενέργειας του δεύτερου γύρου των εκλογών υπολογίζεται ότι υπερβαίνει τα 200 εκατ. ευρώ.
Εξάλλου, όπως χαρακτηριστικά έχει επισημάνει ο υπουργός Εσωτερικών, με την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών από την πρώτη Κυριακή τελειώνουν οριστικά και τα “παζάρια” που είθισται να παρατηρούνται μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου γύρου των εκλογών.
Εκλογή τύπου… Επικρατείας
Στον νέο κώδικα προβλέπεται η δυνατότητα να εκλέγονται δημοτικοί ή περιφερειακοί σύμβουλοι στα πρότυπα των βουλευτών Επικρατείας. Σε αυτό το ιδιότυπο ψηφοδέλτιο Επικρατείας θα μπορούν να περιλαμβάνονται από ένας έως τρεις υποψήφιοι, ανάλογα με τον αριθμό των συμβούλων που εκλέγει κάθε ΟΤΑ.
Οι υποψήφιοι αυτοί θα μπορούν να εκλεγούν χωρίς σταυρό προτίμησης, αν ο συνδυασμός στον οποίο συμμετέχουν ανακηρυχθεί νικητής των εκλογών. Με τον τρόπο αυτό θεωρείται ότι θα μπορούσαν να ενταχθούν στους δήμους ικανοί επιστήμονες και τεχνοκράτες, που ενδεχομένως να μην είναι δυνατοί στη μάχη του σταυρού.
Ειδικότερα, στους συνδυασμούς για τις δημοτικές εκλογές μπορούν να περιλαμβάνονται:
– Έως ένας υποψήφιος o οποίος εκλέγεται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από έως και δεκαπέντε μέλη
– Έως δύο υποψήφιοι οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από δεκαεννέα έως είκοσι εννέα μέλη και
– Έως τρεις υποψήφιοι οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από τριάντα πέντε (35) μέλη και άνω.
Αντίστοιχα, για τις περιφερειακές εκλογές ο συνδυασμός περιλαμβάνει υποχρεωτικά δύο υποψήφιους σε περιφέρειες που εκλέγουν έως και σαράντα πέντε μέλη στο περιφερειακό συμβούλιο και τρεις υποψήφιους στις υπόλοιπες περιφέρειες, οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης.
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία
Από τις ερχόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές θα δοθεί η δυνατότητα της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Όπως διαβεβαιώνει το υπουργείο Εσωτερικών, η ψηφοφορία θα γίνεται με αυστηρές προδιαγραφές, ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία της εκλογικής διαδικασίας και του εκλογικού αποτελέσματος.
Για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος με ηλεκτρονική ψήφο κατά τις αυτοδιοικητικές εκλογές καταρτίζονται «Ειδικοί Εκλογικοί Κατάλογοι Ηλεκτρονικής Ψήφου».
Εκλογείς οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους ηλεκτρονικής ψήφου ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα αποκλειστικά μέσω ειδικής εφαρμογής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, την ίδια ημερομηνία και κατά το ίδιο χρονικό διάστημα κατά το οποίο διεξάγεται η ψηφοφορία με φυσική παρουσία στα εκλογικά τμήματα.
Όποιος εκλογέας εγγραφεί στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους ηλεκτρονικής ψήφου δεν δύναται να ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα με φυσική παρουσία. Με μέριμνα του Υπουργείου Εσωτερικών τίθεται ή αφαιρείται αναλόγως στον βασικό εκλογικό κατάλογο ειδική ένδειξη στους εκλογείς αυτούς.
Για την εγγραφή των εκλογέων που επιθυμούν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με ηλεκτρονική ψήφο προβλέπεται ηλεκτρονική εφαρμογή, προσβάσιμη μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr), για την εγγραφή, τη μεταβολή στοιχείων και τη διαγραφή από τον ειδικό εκλογικό κατάλογο ηλεκτρονικής ψήφου.
Εξάλλου, για να διεξαχθεί ηλεκτρονική ψηφοφορία σε έναν δήμο για την ανάδειξη δημοτικών και περιφερειακών αρχών, οι εγγεγραμμένοι εκλογείς στον οικείο ειδικό εκλογικό κατάλογο ηλεκτρονικής ψήφου απαιτείται να είναι τουλάχιστον τριάντα.
Όπως εξήγησε ο κ. Λιβάνιος, με το νέο σύστημα την ημέρα των αυτοδιοικητικών εκλογών θα μπορεί να κανείς να ψηφίζει ακόμη και από το κινητό του τηλέφωνο. Σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών, οι νέες ρυθμίσεις θα διευκολύνουν όσους εργάζονται την ημέρα των εκλογών καθώς και πολίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό ή και άτομα που για οποιονδήποτε λόγο δυσκολεύονται να μεταβούν σε εκλογικό τμήμα, για να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα.
Πρόωρη προσφυγή στις κάλπες
Για να διασφαλιστεί, εξάλλου, η σταθερότητα στους ΟΤΑ, προβλέπεται, αντίστοιχα με τις εθνικές εκλογές, διαδικασία πρόωρης προσφυγής στις κάλπες για τους δήμους και τις περιφέρειες.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι το δημοτικό ή το περιφερειακό συμβούλιο μπορεί με εισήγηση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη αντίστοιχα και με πλειοψηφία (4/5) του συνόλου του αριθμού των μελών του να αποφασίσει τη διενέργεια εκλογών για την ανάδειξη νέων δημοτικών ή περιφερειακών αρχών. Οι εκλογές αυτές θα πρέπει να διενεργηθούν τουλάχιστον μετά από σαράντα μέρες από τη λήψη της σχετικής απόφασης και το αποτέλεσμα θα ισχύει για το υπόλοιπο της θητείας.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Πολιτική”, 06-12-2025)