Της Πένυ Δαλαμπούρα
Μέλος ΠΣ ΠΑΟΚ
Η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί κορυφαία πράξη θεσμικής ευθύνης και δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο κομματικής επικράτησης. Το Σύνταγμα είναι ο θεμελιώδης κανόνας δικαίου και η εγγύηση της δημοκρατικής οργάνωσης της Πολιτείας. Κάθε αναθεωρητική πρωτοβουλία οφείλει να υπηρετεί την ενίσχυση της διάκρισης των εξουσιών, τη θωράκιση των δικαιωμάτων και την εμβάθυνση της λογοδοσίας – όχι την παγίωση μιας πλειοψηφικής παντοδυναμίας.
Η πρωτοβουλία της Νέα Δημοκρατία για συνταγματική αναθεώρηση εγείρει σοβαρά ερωτήματα ως προς το θεσμικό της αποτύπωμα. Η επίκληση της «σταθερότητας» δεν μπορεί να λειτουργεί ως πρόσχημα για ρυθμίσεις που ενισχύουν περαιτέρω την εκτελεστική εξουσία εις βάρος των αναγκαίων αντιβάρων. Ιδίως ως προς τη λειτουργία της Βουλή των Ελλήνων, κάθε μεταβολή οφείλει να ενδυναμώνει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και τα δικαιώματα της μειοψηφίας, όχι να τα περιορίζει.
Η αξιοπιστία, όμως, της κυβερνητικής πρωτοβουλίας κρίνεται πρωτίστως από τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται ήδη το κράτος δικαίου. Η υπερσυγκέντρωση εξουσιών στο πρωθυπουργικό κέντρο, η κομματικοποίηση κρίσιμων διοικητικών μηχανισμών και η συστηματική υποβάθμιση ελεγκτικών θεσμών διαμορφώνουν μια εικόνα που απέχει από τις αρχές της θεσμικής ουδετερότητας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επιμονή στη διατήρηση ενός μοντέλου επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, όπου η εκτελεστική εξουσία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν είναι διακηρυκτικό σχήμα· αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση της δημοκρατικής νομιμότητας. Όταν η κυβέρνηση διατηρεί αποφασιστική επιρροή στη συγκρότηση της ανώτατης δικαστικής ηγεσίας, η εμπιστοσύνη των πολιτών δοκιμάζεται.
Το ζήτημα των παρακολουθήσεων από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών ανέδειξε με οξύ τρόπο τα όρια της κυβερνητικής αντίληψης περί θεσμικού ελέγχου. Η παρακολούθηση πολιτικών προσώπων και δημοσιογράφων, σε συνδυασμό με τις ατελείς και καθυστερημένες εξηγήσεις, συνιστά σοβαρή σκιά για την ποιότητα της δημοκρατίας. Η προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και κάθε παρέκκλιση οφείλει να υπόκειται σε αυστηρό και διαφανή έλεγχο.
Απέναντι σε αυτή τη συγκυρία, το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, υπό την ηγεσία του Νίκου Ανδρουλάκη, έχει διατυπώσει σαφή και θεσμικά τεκμηριωμένη θέση: συναίνεση ναι, αλλά στη δεύτερη Βουλή, με νομικά δεσμευτική απαίτηση μέγιστης δυνατής πλειοψηφίας, ώστε να διασφαλίζεται ο υπερκομματικός χαρακτήρας της αναθεώρησης.
Οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ συγκροτούν ένα συνεκτικό σχέδιο θεσμικής θωράκισης:
– Αναθεώρηση του άρθρου 110 για δεσμευτική ευρεία συναίνεση στη δεύτερη Βουλή.
– Τροποποίηση του άρθρου 86, ώστε να παύσει η ατιμωρησία υπουργών μέσω κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών.
– Αναθεώρηση του άρθρου 16 με ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου και πρόβλεψη για μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα υπό αυστηρό πλαίσιο.
– Συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας με αρμοδιότητα ελέγχου πολιτικού χρήματος και «πόθεν έσχες».
– Απεξάρτηση της επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία.
– Θεσμοθέτηση δικαστικού ελέγχου άσχετων τροπολογιών.
– Οριστική ρύθμιση της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας χωρίς εργαλειοποίηση της σχετικής πλειοψηφίας.
– Ρητή συνταγματική υποχρέωση του κράτους για προστασία από την κλιματική κρίση.
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι πεδίο επικοινωνιακών εντυπώσεων. Είναι πράξη βαθιάς θεσμικής αυτογνωσίας. Εάν πράγματι επιδιώκουμε μια δημοκρατική αναγέννηση, οφείλουμε να ενισχύσουμε τη λογοδοσία, να θωρακίσουμε την ανεξαρτησία των θεσμών και να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών. Το Σύνταγμα ανήκει στον ελληνικό λαό – και η αναθεώρησή του απαιτεί σχέδιο, αρχές και ακλόνητο σεβασμό στο κράτος δικαίου.
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Πολιτική” στις 21/2/25