Συνέντευξη στην Αρχοντούλα Τσιλικιώτη
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και σύμβουλος Εξωτερικής Πολιτικής του Πρωθυπουργού, Σωτήρης Σέρμπος μιλά στην «Π» για τις τελευταίες εξελίξεις στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, τη ρητορική Πούτιν, τον ρόλο Τραμπ και το βάρος που θα κληθεί να σηκώσει η Ευρώπη την επόμενη μέρα της σύγκρουσης.
Ο Πούτιν δήλωσε ότι “είμαστε έτοιμοι” αν η Ευρώπη θέλει πόλεμο. Πόσο επικίνδυνη θεωρείτε αυτή τη ρητορική για την ευρωπαϊκή ασφάλεια;
«Οι δηλώσεις του Ρώσου Προέδρου γίνονται προκειμένου να αυξήσει την πίεση προς τους Ευρωπαίους. Δηλαδή ότι οι Ρώσοι είναι έτοιμοι και για αυτό το σενάριο.
Είναι μια μορφή, να το πω λίγο απλά, άσκησης “bullying” ή προσπάθειας να τους τρομάξει, προκειμένου να είναι λιγότερο υποστηρικτικοί απέναντι στην Ουκρανία.
Βλέπει επίσης ο Ρώσος Πρόεδρος ότι ήδη υπάρχουν κάποια ρήγματα εντός της ευρωπαϊκής ενότητας από ορισμένα κράτη-μέλη.
Απευθύνεται επίσης στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη — πρωτίστως τη γερμανική, αλλά όχι μόνο. Ακόμα και σε χώρες της περιοχής μας, όπως η Βουλγαρία, και ασφαλώς σε χώρες Ανατολικής Ευρώπης όπως η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία, όπου έχουμε κάποια ρήγματα.
Επίσης, στο πλαίσιο των δηλώσεών του, ο Ρώσος Πρόεδρος “διαβάζει” μια κατάσταση όπου βλέπει ότι υπάρχουν διαφορετικές οπτικές και προσεγγίσεις στο ουκρανικό μεταξύ Ευρώπης και Ατλαντικού, δηλαδή μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών.
Άρα ουσιαστικά υπολογίζει και σε ένα σενάριο όπου μπορεί να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο φθοράς, ποντάροντας ότι ο Πρόεδρος Τραμπ μπορεί αργότερα να χάσει την υπομονή του, να κουραστεί.
Ήδη έχουν μειωθεί δραστικά τα επίπεδα αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Ουσιαστικά, η Ευρώπη το 2025 σηκώνει το βάρος.
Οπότε θεωρεί ότι αν σταδιακά απεμπλακούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, περνάει στην Ευρώπη το μήνυμα ότι ουσιαστικά “είστε μόνοι σας”.
Οπότε νομίζω εδώ πέρα, επειδή ίσως είναι καλό να πούμε δύο κουβέντες παραπάνω για την ίδια την Ευρώπη, θα σας έλεγα ότι γενικότερα η στάση της Ευρώπης μπορεί να χαρακτηριστεί, το έχω γράψει και σε ένα πρόσφατο βιβλίο μου, ως μια επιτομή λίγο μιας στρατηγικής ανακολουθίας».
Πόσο καθοριστικός είναι ο προσωπικός ρόλος του Ντόναλντ Τραμπ στη διαμόρφωση της λύσης; Ο Τραμπ έλεγε ότι θα έλυνε τον πόλεμο σε μια μέρα, ενώ τώρα μιλά για “κυκεώνα”.
«Η διαχείριση του πολέμου στην Ουκρανία αποτέλεσε ένα πεδίο όπου και η στρατηγική Τραμπ και η αδυναμία της Ευρώπης αποκαλύφθηκαν.
Επί Τραμπ έχουμε μια αμερικανική πολιτική έναντι της Ρωσίας που γνωρίζει μια ριζική στροφή.
Η προσέγγισή του δεν καθοδηγούνταν από την κατάσταση στο πεδίο. Πιστεύω ότι είχε στο μυαλό του τον στρατηγικό ανταγωνισμό με την Κίνα. Αυτό που βλέπουν οι ΗΠΑ.
Προσπάθησε να επιτύχει γρήγορα μια συναλλακτικά μια συμφωνία με τη Μόσχα, μια απόπειρα αντιστροφής της “τριγωνικής διπλωματίας” την οποία είχαν εγκαινιάσει ο Νίξον και ο Κίσινγκερ τη δεκαετία του ’70 — μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Τότε υπήρχε ρήγμα μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και Κίνας. Οι Αμερικανοί αξιοποίησαν αυτό το ρήγμα.
Έτσι και ο Τραμπ επιχείρησε να προσεγγίσει τη Ρωσία: όχι για να την πάρει με το μέρος του, αλλά για να την ουδετεροποιήσει, να την αποσπάσει από το να καταστεί στρατηγικός εναγκαλισμός με την Κίνα, όπου θα ήταν ο “μικρός εταίρος”.
Υπάρχουν όμως πολλά ερωτηματικά: και η Κίνα τα έχει διαβάσει όλα αυτά.
Και κάτι ακόμη: η αμερικανική προσέγγιση είναι ορθολογική υπό την προϋπόθεση ότι η Αμερική διατηρεί και ορισμένα ηγεμονικά καθήκοντα και εγγυήσεις ασφαλείας.
Η ιδεολογική αδιαλλαξία του Πούτιν, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος αποκάλυψε πολύ νωρίς τις προθέσεις του για μια γρήγορη διευθέτηση, χωρίς να τον απειλήσει πειστικά, οδήγησαν εδώ που είμαστε.
Και υπάρχει και το στοιχείο της “παρορμητικής προσωπικής διπλωματίας”. Η παράκαμψη της παραδοσιακής γραφειοκρατίας και η ενίσχυση προσώπων με ιδεολογική καθαρότητα, προσωπική πίστη στον Πρόεδρο — Γουίτκοφ , Κούσνερ — μπορεί να δημιουργήσει οργανωτικά κενά.
Όλα αυτά επηρεάζουν την τελική έκβαση, τη χρονική διάρκεια του πολέμου και το αν θα επιτευχθεί μόνιμη λύση».
Πιστεύετε ότι η Ρωσία θεωρεί πως ο χρόνος και ο πόλεμος φθοράς λειτουργούν υπέρ της;
«Παρά το πολύ μεγάλο κόστος και για την ίδια τη Ρωσία, έχει τη δυνατότητα —με πολύ μεγάλο κόστος— να συνεχίσει.
Έχει μια “πολυτέλεια” που δεν έχει η Ουκρανία: το ανθρώπινο κεφάλαιο. Δεν είναι ανεξάντλητο, αλλά είναι μεγαλύτερο.
Ο Πούτιν αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο φθοράς και αργότερα να είναι διατεθειμένος να διαπραγματευτεί, έχοντας κάποια επιπλέον “κεκτημένα” επί του πεδίου.
Αντίθετα, για την Ουκρανία ο χρόνος πιέζει πολύ περισσότερο.
Και δεν πρέπει να ξεχνάμε και την επόμενη μέρα: την οικονομική ανασυγκρότηση της Ουκρανίας. Εκεί τα ποσά είναι τεράστια και η Ευρώπη θα είναι εκείνη που θα τα σηκώσει. Αυτό θα είναι μια δύσκολη συζήτηση, πολύ απαιτητικών διαπραγματεύσεων για το δημοσιονομικό πλαίσιο.
Και ένα ακόμη στοιχείο: ο Πούτιν μπορεί στο τέλος να επιδιώκει να αφήσει στην Ευρώπη μια “μαύρη τρύπα”, μια Ουκρανία που θα χρειάζεται συνεχώς χρηματοδότηση.
Η πολιτική των ΗΠΑ υπό την προηγούμενη διοίκηση χαρακτηριζόταν από μια διαφορετική ασυνέπεια: παρείχε στρατιωτική βοήθεια, αλλά με τρόπο που επέτρεπε στην Ουκρανία να αμύνεται αποτελεσματικά — όχι να ανακαταλαμβάνει εδάφη.
Γι’ αυτό βλέπουμε τη σημερινή εδαφική πραγματικότητα, που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.
Οπότε ναι: πόλεμος φθοράς μεν, αλλά και στρατηγικό αδιέξοδο. Κάποιος πρέπει να σκεφτεί ποια θα είναι η επόμενη μέρα και πώς θα φτάσουμε εκεί.»
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Πολιτική”, 6-12-2025)