Συνέντευξη στην Αρχοντούλα Τσιλικιώτη
Με αφορμή τη συμπλήρωση «150+5» ετών από την ίδρυση της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης η ιστορική Αδελφότητα ετοιμάζεται να τιμήσει την πορεία της με μια σειρά υψηλού κύρους επετειακών εκδηλώσεων. Η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου προσδίδει ξεχωριστό κύρος στους εορτασμούς, που θα διαρκέσουν από τις 31 Ιανουαρίου έως τις 2 Φεβρουαρίου 2026.
Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος της Φιλοπτώχου, δικηγόρος, συγγραφέας και αρχιμουσικός κ. Γεώργιος Κωνσταντινίδης, μιλά στην «Π» μας για τη σημασία της ιστορικής αυτής επετείου.
Οι εορτασμοί των «150+5» ετών της Αδελφότητος θα πραγματοποιηθούν από τις 31 Ιανουαρίου έως τις 2 Φεβρουαρίου 2026. Θα θέλατε να μας παρουσιάσετε συνοπτικά τις επετειακές δράσεις;
Οι επετειακές δράσεις που θα πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο των εορτασμών θα ξεκινήσουν με μια μεγάλη ιστορική έκθεση, η οποία θα αφορά τα πρώτα χρόνια της Φιλοπτώχου Αδελφότητος – τα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας, από την ίδρυσή της το 1871 μέχρι και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912. Η έκθεση θα φιλοξενηθεί στην Αίθουσα Τέχνης της Φ.Α.Α.Θ. και με αυτήν θα ανοίξει επισήμως το πρόγραμμα των εορτασμών.
Την επόμενη ημέρα, την 1η Φεβρουαρίου, θα τελεστεί Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό της Αγίας Σοφίας. Στο πλαίσιο των εορτασμών, και με την παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη, θα πραγματοποιηθεί επίσης η καθιερωμένη κοπή της βασιλόπιτας της Φιλοπτώχου.
Στις 2 Φεβρουαρίου είναι προγραμματισμένη η ξενάγηση του Παναγιωτάτου στις εγκαταστάσεις της Φιλοπτώχου: στα κεντρικά κτίρια διοίκησης στην Αγίας Σοφίας, στο Υπνωτήριο Αστέγων – του οποίου η χρήση έχει παραχωρηθεί στον Δήμο Θεσσαλονίκης – καθώς και στο κτήμα του Αγίου Παύλου, όπου βρίσκεται το περίφημο ναΐδριο που σχεδίασε ο μεγάλος αρχιτέκτονας της ελληνικής κοινότητας, Ξενοφών Παιονίδης. Πρόκειται για τον πρώτο ναό που τιμά τον Απόστολο Παύλο, τον ιδρυτή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στη Θεσσαλονίκη. Εκεί θα πραγματοποιηθούν και τα εγκαίνια ενός μεγάλου ψηφιδωτού αφιερωμένου στον Απόστολο Παύλο. Η ξενάγηση θα περιλαμβάνει και τα Κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας, τα οποία ανήκουν στη Φιλοπτώχο.
Το βράδυ της ίδιας ημέρας θα κορυφωθούν οι εορτασμοί με μεγάλη εκδήλωση στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Εκεί θα παρουσιαστεί ο επετειακός τόμος «150+5 χρόνια Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης», ενώ παράλληλα θα πραγματοποιηθεί μεγάλη μουσική εκδήλωση από τη Δημοτική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης.
Θα θέλατε να μας πείτε και για τον ανδριάντα του Ιωακείμ Γ΄;
Ο ανδριάντας του Ιωακείμ Γ΄ είναι ένα έργο που φιλοτέχνησε για λογαριασμό της Αδελφότητας η γλύπτρια Αφροδίτη Λίτη. Το άγαλμα έχει τοποθετηθεί προσωρινά μπροστά στη Θεολογική Σχολή, μέχρι να ολοκληρωθούν τα έργα του μετρό. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε συνεννόηση με τον Δήμο Θεσσαλονίκης για τη μεταφορά του στην τελική, μόνιμη θέση του σε κεντρικό σημείο της πόλης.
Η Φ.Α.Α.Θ. θεωρείται ο παλαιότερος κοινωφελήςφορέας της πόλης;
Όχι απλώς κοινωφελής φορέας· αποτελεί τη συνολικά παλαιότερη συσσωμάτωση κάθε είδους στη Θεσσαλονίκη. Είναι ο αρχαιότερος οργανισμός της πόλης.
Πώς έχει εξελιχθεί ο χαρακτήρας της Αδελφότητας από το 1871 μέχρι σήμερα;
Οι σκοποί της Αδελφότητας άλλαξαν μέσα στα χρόνια, όπως είναι φυσικό. Το 1871, όταν ιδρύθηκε για την προστασία των ενδεών και απορών, εξυπηρετούσε πρωτίστως φιλανθρωπικό σκοπό μέσα σε μια φτωχή κοινωνία και υπό το καθεστώς της τουρκοκρατίας. Παράλληλα όμως εξυπηρετούσε και σημαντικό εθνικό σκοπό: τη διατήρηση της συνοχής της ελληνικής κοινότητας στα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας. Η Αδελφότητα συνέβαλε και στον Μακεδονικό Αγώνα και γενικότερα στις προσπάθειες για την απελευθέρωση της πόλης.
Αξίζει να θυμόμαστε ότι όλες οι συσσωματώσεις γύρω από τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης λειτουργούσαν υπό την σκέπη της – δεν εξαρτιόνταν από αυτήν, αλλά ο Μητροπολίτης, ως διοικητικός επικεφαλής της κοινότητας, προσέφερε το πλαίσιο για να συνεδριάζουν και να συνεννοούνται οι Έλληνες χωρίς να τους αντιλαμβάνεται η οθωμανική διοίκηση.
Στη συνέχεια, η Φιλόπτωχος επιτέλεσε σπουδαίο φιλανθρωπικό έργο: στις πυρκαγιές του 1890 και του 1917, στη στέγαση και ενσωμάτωση των προσφύγων, στην περίοδο της Μικρασιατικής Καταστροφής. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο κεντρικό κτήριο λειτούργησαν συσσίτια που βοήθησαν εκατοντάδες – θα έλεγα χιλιάδες – ανθρώπους να επιβιώσουν κατά τη μεγάλη πείνα του 1941–1942. Στο κτήμα Αγίου Παύλου στέγασαν μαθητές, προσφέροντας ασφαλές περιβάλλον για να σπουδάσουν.
Το έργο όμως διευρύνθηκε. Πέρα από το εθνικό, που συνεχίζεται – χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το 2013 η ανακαίνιση του Δημοτικού Σχολείου Αγίων Θεοδώρων στην Ίμβρο, το πρώτο που λειτούργησε μετά από 49 χρόνια – η Φιλόπτωχος ενισχύει τις κοιτίδες του ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη, στην Αφρική, συνεργάζεται με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, καθώς και με τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων.
Σήμερα το έργο της έχει διευρυνθεί ακόμη περισσότερο: πέρα από το φιλανθρωπικό και το εθνικό, περιλαμβάνει πολιτισμό, εκπαίδευση και διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Η Φιλόπτωχος, με τα αρχεία της, αποτελεί θεματοφύλακα της ιστορίας της πόλης – κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε.
Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε στους Θεσσαλονικείς με αφορμή την επέτειο των 150+5 ετών;
Ο εορτασμός έχει έναν κύριο σκοπό: να θυμίσει στους Θεσσαλονικείς την ιστορία τους. Διότι η ιστορία της Φιλοπτώχου είναι – και παραμένει – η ιστορία της ίδιας της πόλης. Να μιλήσουμε ξανά για την ελληνική ορθόδοξη κοινότητα της Θεσσαλονίκης, που συχνά ξεχνάμε.
Η ευχή μας είναι η Αδελφότητα να συνεχίσει να έχει μετρήσιμα οράματα και να μπορεί να επιτελεί το έργο της εις το διηνεκές, πάντα με γνώμονα το κοινωνικό συμφέρον.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πολιτική», 29-11-2025)