Σε περιβάλλον πλήρους αβεβαιότητας για την εξέλιξη του Πολέμου στο Ιράν και για τις διαταραχές που αναμένεται να έρθουν στην αγορά ενέργειας, η Κομισιόν είναι έτοιμη να παρουσιάσει την Τετάρτη 22 Απριλίου, σχέδιο προτάσεων άμεσων και μακροπρόθεσμων παρεμβάσεων ενόψει της άτυπης συνόδου κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα πραγματοποιηθεί στις 23 και 24 Απριλίου στην Κύπρο.
Οι προτάσεις της Επιτροπής θα τεθούν στο επίκεντρο των συζητήσεων στη σύνοδο της Κύπρου, υπό την προεδρία του Νίκου Χριστοδουλίδη. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έχει ήδη χαρακτηρίσει τη συνάντηση κρίσιμη για τον συντονισμό της ευρωπαϊκής αντίδρασης σε μια κρίση που συνδέει άμεσα τη γεωπολιτική με την οικονομική σταθερότητα.
Οι άξονες πολιτικής που θα προτείνει η Κομισιόν την επόμενη Τετάρτη είναι, μεταξύ άλλων, η χαλάρωση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, οι συντονισμένες αγορές φυσικού αερίου και η πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου, στοχευμένα μέτρα μείωσης ενεργειακού κόστους με έμφαση στους ευάλωτους και μείωση της κατανάλωσης.
Ταυτόχρονα θα δοθούν και κατευθύνσεις για διαρθρωτικά μέτρα, με στόχο την αντιμετώπιση όλων των συστατικών του κόστους ενέργειας στο λογαριασμό, τους φόρους και εισφορές, τα δικαιώματα εκπομπών και τα ρυθμιστικά κόστη.
Επιπτώσεις με διάρκεια σε όλα τα σενάρια
Η εκτίμηση που επικρατεί είναι ότι οι επιπτώσεις της κρίσης θα έχουν διάρκεια, ανεξαρτήτως γεωπολιτικών εξελίξεων και στο πλαίσιο αυτό τα κράτη μέλη καλούνται να είναι προετοιμασμένα, να λάβουν μέτρα για την ενίσχυση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων σε μια ενδεχόμενη απότομη αύξηση των τιμών φυσικού αερίου και ενέργειας ειδικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Κατά τη διάρκεια κλειστής ενημέρωσης προς τους πρέσβεις των κρατών-μελών, η Επιτροπή ανέλυσε δύο βασικές εκδοχές για την πορεία της κρίσης.
Το πρώτο σενάριο, πιο ευνοϊκό, στηρίζεται στη διατήρηση μιας εύθραυστης ισορροπίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Σε μια τέτοια εξέλιξη, οι ενεργειακές ροές εκτιμάται ότι θα επανέλθουν σταδιακά, επιτρέποντας την εξομάλυνση των αγορών μέσα στους επόμενους μήνες και την υποχώρηση των τιμών προς το τέλος του καλοκαιριού.
Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, η αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) αναμένεται να παραμείνει πιεσμένη για μεγάλο διάστημα, κυρίως λόγω ζημιών σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές σε χώρες-εξαγωγείς.
Το δεύτερο σενάριο που εξετάζεται είναι το δυσμενές και αφορά μια ενδεχόμενη κλιμάκωση των συγκρούσεων που θα μπορούσε να οδηγήσει την Ευρώπη σε ένα παρατεταμένο σοκ προσφοράς. Οι συνέπειες θα ήταν εκτεταμένες: από έντονες αυξήσεις τιμών έως φαινόμενα «καταστροφής ζήτησης», δηλαδή σημαντική μείωση της κατανάλωσης λόγω υψηλού κόστους και περιορισμένης διαθεσιμότητας.
Οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία θα ήταν άμεσες. Η βιομηχανική δραστηριότητα, ιδίως σε ενεργοβόρους κλάδους, ενδέχεται να επιβραδυνθεί, ενώ τα νοικοκυριά θα βρεθούν αντιμέτωπα με αυξημένο κόστος ζωής.
Δεν αποκλείονται, μάλιστα, τοπικές ελλείψεις σε κρίσιμα καύσιμα, όπως το καύσιμο αεροσκαφών, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σε περίπτωση περαιτέρω επιδείνωσης.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε τη σοβαρότητα της κατάστασης, επισημαίνοντας ότι μέσα σε μόλις 44 ημέρες από την έναρξη της κρίσης, το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων για την ΕΕ αυξήθηκε κατά περισσότερα από 22 δισ. ευρώ, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της προσφοράς. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τις έντονες πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί η ενεργειακή αστάθεια.
Άμεσες παρεμβάσεις
Στο επίπεδο των άμεσων παρεμβάσεων, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον συντονισμό των κρατών-μελών, με στόχο την αποφυγή εσωτερικού ανταγωνισμού, όπως είχε συμβεί το 2022. Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται καλύτερη διαχείριση των αποθεμάτων φυσικού αερίου —που σήμερα βρίσκονται λίγο πάνω από το 29% της χωρητικότητας— καθώς και συντονισμένες αγορές για την αποτροπή απότομων αυξήσεων τιμών.
Παράλληλα, εξετάζεται η συντονισμένη χρήση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, με στόχο τη σταθεροποίηση της αγοράς, ενώ η Επιτροπή αναμένεται να παρέχει εξειδικευμένες αναλύσεις για τον κατάλληλο χρόνο και την έκταση τέτοιων παρεμβάσεων.
Καθώς η ανάγκη οικονομικής στήριξης σε περίπτωση αύξησης των τιμών ενέργειας, είναι δεδομένη, η Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να υιοθετήσουν στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την προστασία ευάλωτων νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Χαλάρωση κρατικών ενισχύσεων
Προκειμένου να μπορούν να στηριχθούν οικονομικά και οι επιχειρήσεις για να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη εκτόξευση του ενεργειακού κόστους, προωθείται μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ώστε να επιταχυνθεί η παροχή βοήθειας στους πλέον πληττόμενους κλάδους.
Η Κομισιόν φέρνει ένα νέο πλαίσιο που θα δίνει την δυνατότητα να επιδοτήσουν τα κράτη μέλη το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας, των μεταφορών, της ναυτιλίας και άλλων κλάδων που πλήττονται ή θα πληγούν αν οι τιμές ενέργειας αυξηθούν.
Ουσιαστικά, το νέο πλαίσιο με τίτλο Temporary Iran Crisis Energy Framework, χαλαρώνει μέχρι τις 31/12/2026 το θεσμικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις και τους κανόνες του CISAF δίνοντας τη δυνατότητα στα κράτη μέλη, να επιδοτήσουν τις επιχειρήσεις που θα επιβαρυνθούν από υψηλό ενεργειακό κόστος, χωρίς να θεωρείται κρατική ενίσχυση.
Επίσης ενώ μέχρι σήμερα η όποια επιδότηση συμψηφιζόταν με τις αντισταθμίσεις για δικαιώματα εκπομπών, πλέον το νέο πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα για το 50% του ενεργειακού κόστους τους, οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις να παίρνουν και αντιστάθμιση και επιδότηση.
Το νέο πλαίσιο αποτελεί ασπίδα προστασίας για τη βιομηχανία, σε περίπτωση εκτόξευσης του ενεργειακού κόστους, τους επόμενους μήνες, όπως αναμένεται να συμβεί το καλοκαίρι και κύκλοι της βιομηχανίας, αναφέρουν, ότι πρέπει και το ελληνικό υπουργείο Ενέργειας να συμμετάσχει με δικές του προτάσεις στη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, ώστε να είναι έτοιμο να αξιοποιηθεί όταν θα χρειαστεί.
Σημειώνεται ότι προς το παρόν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας κινείται σε φυσιολογικά επίπεδα, ωστόσο η ανησυχία είναι μεγάλη για τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ταυτόχρονα, ενθαρρύνεται η αξιοποίηση των εσόδων από το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών για επενδύσεις στον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, ιδίως σε μεταφορές και θέρμανση. Η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης αποτελεί επίσης βασικό άξονα, με έμφαση στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, τη βιομηχανική αποδοτικότητα και την αλλαγή καταναλωτικών συνηθειών.
Μεσοπρόθεσμες εξελίξεις
Καθώς η παρούσα κρίσης αποδεικνύει την ευαλωτότητα που δημιουργεί στην Ευρώπη η εξάρτηση από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους όπως τα ορυκτά καύσιμα, σε βάθος χρόνου, η κρίση λειτουργεί ως επιταχυντής της ενεργειακής μετάβασης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει στη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα, ενισχύοντας τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών. Παράλληλα, προωθείται η ανάπτυξη έξυπνων δικτύων και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, που θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος.
Σημαντικός παραμένει και ο ρόλος της πυρηνικής ενέργειας, με Ευρωπαίους αξιωματούχους να τονίζουν την ανάγκη διατήρησης υφιστάμενων μονάδων χαμηλού κόστους και εκπομπών, αποφεύγοντας πρόωρες διακοπές λειτουργίας.
ΠΗΓΗ ΗΜΕΡΗΣΙΑ