της Βαρβάρας Ζούκα
Ένα από τα πιο επίμονα τραύματα στον αστικό ιστό της Θεσσαλονίκης, που για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες παρέμενε ανοιχτό στην καρδιά της πόλης, αρχίζει επιτέλους να κλείνει. Η διοίκηση του Στέλιου Αγγελούδη στον δήμο Θεσσαλονίκης εξασφάλισε την έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού για την ανάπλαση της πλατείας Διοικητηρίου, η οποία και παραμένει σε εκκρεμότητα από το μακρινό 1987. Με τη χρηματοδότηση του έργου να είναι ήδη εξασφαλισμένη μέσω του ΕΣΠΑ της περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, η αξιοποίηση της εμβληματικής όσο και πολύπαθης πλατείας Διοικητηρίου εισέρχεται πια σε φάση υλοποίησης.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού έχουν ήδη εγκρίνει την τροποποιημένη αρχιτεκτονική προμελέτη για το έργο ανάπλασης της πλατείας Διοικητηρίου. Κεντρικό στοιχείο της παρέμβασης είναι η διαμόρφωση μιας πασαρέλας που θα ενώνει το βόρειο με το νότιο τμήμα της πλατείας. Σύμφωνα με την επικαιροποιημένη προμελέτη που έχει λάβει την έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού, το πλάτος των τριών σκελών της πασαρέλας μειώνεται σε 2,40μ. ανά σκέλος από τα 3.00μ. που είχαν προβλεφθεί αρχικά.
Η τριμερής διάταξη της νέας πλατείας Διοικητηρίου
Η νέα πλατεία Διοικητηρίου, όπως έχει σχεδιαστεί, αποκτά τριμερή διάταξη ως εξής:
1. Στο βόρειο τμήμα της διαμορφώνεται μια αστική πλατεία υποδοχής. Προτείνεται ένα τμήμα κύκλου, το οποίο έρχεται να ολοκληρώσει την ημικυκλική διαμόρφωση που υπάρχει σήμερα στο προαύλιο του ιστορικού κτιρίου του Poselli.
2. Στο κεντρικό τμήμα διαμορφώνεται το θέατρο με τα διαδοχικά πλατό-βαθμίδες και την πεζογέφυρα-πασαρέλα. Η μεγάλη υψομετρική διαφορά μεταξύ των οδών Αγίου Δημητρίου και Ολύμπου μετατρέπεται σε επάλληλες κερκίδες που ενσωματώνονται πλήρως στο ανάγλυφο της περιοχής μελέτης και παρακολουθούν την έντονη κλίση των πλάγιων οδών. Εκεί οι άνθρωποι μπορούν να καθίσουν και να απολαύσουν τον αρχαιολογικό χώρο που αποκαλύπτεται μπροστά τους. Στα πλευρικά πεζοδρόμια διαμορφώνονται στάσεις που λειτουργούν ως ‘θεωρεία’ θέασης των ευρημάτων και της δημόσιας ζωής. Το απαιτούμενο μήκος για τη γεφύρωση της υψομετρικής διαφοράς μετατρέπεται σε έναν πολυλειτουργικό περίπατο, στον οποίο ανακαλύπτει κανείς τελετουργικά τα ευρήματα ακριβώς από κάτω. Ο περίπατος λειτουργεί ως τόπος κίνησης, διασταύρωσης, συνάντησης και θέασης. Επινοείται ως πυκνωτής κινήσεων και ως μουσειογραφικό τέχνασμα για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου.
3. Στο νότιο τμήμα της προτείνεται μια πλατεία γειτονιάς -με μαλακά δάπεδα και υψηλή φύτευση- ως χώρος δρώμενων, παιχνιδιού και καθημερινής ζωής.
“Η μελέτη αυτή έχει σχεδιασθεί πάνω σε δύο άξονες: τα αρχαία και τους ανθρώπους, το χθες και το σήμερα. Προτείνεται η συνύπαρξη ενός αρχαιολογικού χώρου και μιας δημόσιας πλατείας μέσα από τις δύο συμβολικές χειρονομίες του ‘θεάτρου’ και της ‘πασαρέλας’ που δίνουν προστιθέμενη αξία και κάνουν μοναδικό τον νέο αυτόν δημόσιο χώρο”, περιγράφεται στη μελέτη του έργου.
Σε συνεργασία δήμου – περιφέρειας – ΥΠΠΟ
Η ανάληψη αυτής της νέας πρωτοβουλίας για την αποκατάσταση της πλατείας Διοικητηρίου συμφωνήθηκε στο πλαίσιο επαφών που είχε ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ήδη από τους πρώτους μήνες ανάληψης των δημαρχιακών καθηκόντων του. Παράλληλα, για την εξασφάλιση της αναγκαίας χρηματοδότησης, ώστε να προχωρήσει το έργο, ο δήμος Θεσσαλονίκης συνεργάστηκε στενά με την περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας επί της θητείας τόσο του σημερινού Ευρωπαίου Επιτρόπου Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολου Τζιτζικώστα όσο και της σημερινής περιφερειάρχη Αθηνάς Αηδονά.
Η πλατεία Διοικητηρίου είναι μία από τις έντεκα πλατείες που σχεδιάστηκαν στην πόλη μετά το 1917 και συνιστά εστιακό σημείο, από το οποίο ξεκινούν ακτινωτά δέκα δρόμοι. Η διαμόρφωση της πλατείας με τη μορφή που είχε έως και την έναρξη του ανασκαφικού έργου ανάγεται στη δεύτερη μεσοπολεμική δεκαετία. Με τη μνημειακή της μορφή η πλατεία Διοικητηρίου εισήγαγε στην πόλη την ιταλική εκδοχή του αρτ ντεκό. Στον χώρο όπου κατασκευάστηκε μέχρι την πυρκαγιά του 1917 υπήρχαν παράγκες και χαμόσπιτα και στη συνέχεια μια χωμάτινη μεγάλη αλάνα. Η απόφαση για τη δημιουργία της πλατείας Διοικητηρίου ελήφθη επί δημαρχίας Χαρίσιου Βαμβακά, το 1931.