Πρόγραμμα-οδηγός για την Οικογένεια: Μια Ανθρωποκεντρική Προσέγγιση της Εφηβείας

της Κωνσταντίνας Κυρίτση*

 

«Να ακούς», «να καταλαβαίνεις» και «να εκφράζεις την αγάπη σου», έτσι ώστε ο άλλος να τη νιώθει.  Μοιάζουν ουτοπικά ή ακόμα ευχολόγιο…, στην εποχή της κρίσης και της θλίψης.  Όσο οι αξίες αποδομούνται ή συγχέονται, η ανθρωποκεντρική θεραπεία προβάλλει ως μια πειστική εναλλακτική, ικανή να μας επαναφέρει σε επαφή με τις συναισθηματικές μας ρίζες και να καταστήσει εμάς του ίδιους ψυχοθεραπευτική δύναμη για το περιβάλλον μας.  Είναι το όραμα που υπηρέτησε το Πρόγραμμα Ενίσχυσης Οικογενειακών Δεσμών: 10-14, αγκαλιάζοντας στις συνεδρίες του ευπαθείς οικογένειες με παιδιά στο κρίσιμο στάδιο της προεφηβείας και πρώτης εφηβείας.  Και όσο οι γονείς διαχρονικά με δέος αναμένουν την εφηβεία, γεμάτοι ερωτήματα, αντικρουόμενα μηνύματα από άλλους γονείς-συνοδοιπόρους, ΜΜΕ, χάρτινους οδηγούς και ειδικούς αμφισβητήσιμου ενίοτε κύρους, το Πρόγραμμα αξιοποίησε 30 χρόνια διεθνούς έρευνας και πράξης στη σύσφιξη των σχέσεων της ελληνικής οικογένειας και την οριοθέτηση που δεν πληγώνει την αγάπη.

Η παρέμβαση έφτασε στη χώρα μας σε μια πρότυπο για τα ελληνικά δεδομένα σύμπραξη μεταξύ κρατικού φορέα υγείας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας νομικού προσώπου, στα πλαίσια εταιρικής κοινωνικής υπευθυνότητας.  Το 1980, μια δυνατή ομάδα ψυχολόγων, με εξειδίκευση στην Οικογένεια, συνέθεσε τη συγκεκριμένη ψυχοεκπαιδευτική παρέμβαση και την παρέδωσε προς κρίση στην ακαδημαϊκή κοινότητα, κατόπιν στα σχολεία και πλήθος άλλων φορέων που απευθύνονται στην οικογένεια, στην Iowa αρχικά, έπειτα σε όλη την Αμερική και τέλος στην Ευρώπη.  Το Πρόγραμμα αξιοποιείται διεθνώς από δομές που περιθάλπουν κυρίως οικογένειες με αυξημένα προβλήματα, τα οποία εύλογα αναμένεται να εντείνουν τους κινδύνους που θα αντιμετωπίσουν τα παιδιά τους κατά την εφηβεία: φτώχεια, μετανάστευση, απουσία ενός γονέα, παιδιά αλκοολικών, γονείς που κάνουν χρήση ουσιών, γονείς με ποινικό μητρώο. Το Νοσοκομείο Παίδων  «Η Αγία Σοφία», γνωστό για το εύρος και την πολυπλοκότητα των περιστατικών εφήβων που περιθάλπει, επελέγη για να αναλάβει το εγχείρημα της προσαρμογής, υλοποίησης και επιστημονικής ευθύνης.

Το Πρόγραμμα Ενίσχυσης Οικογενειακών Δεσμών: 10-14 έχει εφαρμοστεί έως τώρα πιλοτικά εξωνοσοκομειακά, ελεύθερο και δωρεάν ως παροχή σε πολλές οικογένειες με μαθητές από περισσότερα από 30 δημόσια σχολεία της Αθήνας, με την επιστημονική εποπτεία του Διευθυντού της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Καθηγητού Γ. Π. Χρούσου.  Το Πρόγραμμα φιλοδοξεί να συνεχιστεί στο Ειδικό Κέντρο Εφηβικής Ιατρικής (Ε.Κ.Ε.Ι.) & Έδρα UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής, της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Χωρέμειο Ερευνητικό Εργαστήριο, στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία».

 

Μια δραστηριότητα – διέξοδος

Σε φόντο οικονομικής κρίσης, για κάποιες οικογένειες αποτέλεσε τη μόνη εξωσχολική δραστηριότητα που δύνανται να συμμετέχουν τα παιδιά τους … με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την αυτοπεποίθησή τους, την προσωπική τους εκτίμηση για το πόσο καλά τα καταφέρνουν οι ίδιοι ως γονείς, πόσο καλά «βαδίζουν» ως οικογένεια.  Για την πλειοψηφία έγινε το σταθερό σημείο αναφοράς, ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου ακούμπησαν προβληματισμούς και δυσκολίες, αρκετά μακριά από τους προβλεπόμενους στόχους της σύντομης παρέμβασης.  Παιδική παχυσαρκία, διαταραχές του λόγου ή της προσοχής, επικείμενο διαζύγιο, η οικογένεια στο δικαστήριο: μερικά από τα θέματα που οι γονείς έθεσαν στο τραπέζι κατ’ ιδίαν, μακριά από τη συνεδρία, αναζητώντας μια χείρα βοηθείας, μια συμβουλή και συνδρομή να προσπελάσουν τα γρανάζια της γραφειοκρατίας και να εξασφαλίσουν λίγη προσοχή για το δικό τους πρόβλημα.

Στα δυνατά σημεία του Προγράμματος η ταυτόχρονη συμμετοχή και των δύο γονέων.  Κατά δική τους ομολογία: «11 δίωρες συνεδρίες που βελτίωσαν τη μεταξύ τους σχέση».  Ενίοτε και βέβαια διαφώνησαν στα πλαίσια της ομάδας, αποχωρώντας όμως, είχαν αναγκαστικά επεξεργαστεί, συζητήσει και καταλήξει στην κοινή γραμμή διαπαιδαγώγησης που θα ακολουθούσαν για τα επιμέρους με το παιδί τους.  Οπτικοακουστικό υλικό, το «λάθος» και το «σωστό» σενάριο με οικογένειες της διπλανής πόρτας, φυλλάδια, ερωτηματολόγια, πόστερς και ασκήσεις για το σπίτι καλούν τους γονείς σε σκέψη και απόφαση ως προς την καθημερινότητα: πόσο καλό είναι για τον έφηβο να συμμετέχει στις δουλειές;, μέχρι ποια ώρα επιτρέπεται να βγαίνει;, γνωρίζουμε τους φίλους του;, αν, τι και πότε του επιτρέπουμε να πίνει.  Οι συνεδρίες εισάγουν συμπεριφοριστικές αρχές που βοηθούν στο να ξεκαθαρίσουν τα όρια, προτείνουν τρόπους επιβράβευσης για τη διαχείριση της συμπεριφοράς, όπως και εκτόνωσης της έντασης, έτοιμες φόρμες επικοινωνίας για να επιβάλλουμε τα όρια, αντί για τις φωνές που θα πληγώσουν τη μεταξύ μας σχέση.  Σε μια ιδιότυπη Σχολή Γονέων, ο ενήλικας καλείται να ανακαλύψει την ιδιοσυχνότητά του ως γονέας και να επιλέξει μέσα από πλήθος ψυχολογικών εργαλείων αυτό που του ταιριάζει για το δικό του σπίτι.  Οικογενειακό Συμβούλιο, Μικροδουλειές, Πίνακες Πόντων, Φράσεις με το Εγώ: κάτι από αυτά ίσως ταιριάζει σε αυτό που ήδη κάνει από ένστικτο ή αυτό που θα ευχόταν να έκανε καλύτερα.

Παράπλευρο ίσως κέρδος για τον έφηβο, ιδίως τον πιο εσωστρεφή, η ευκαιρία να κοινωνικοποιηθεί και να εξασκήσει δεξιότητες φιλίας, σε ένα πλαίσιο αρκετά πιο ελεύθερο και αποδεκτικό απ’ το μέσο σχολείο.  Χειροτεχνίες, γρίφοι και ενδιαφέροντα παιχνίδια: είναι η δική τους ώρα!  Διαδραστική, η συνεδρία των εφήβων πραγματεύεται τεχνικές αντιμετώπισης του άγχους, τρόπους να λέμε «ΌΧΙ», κατευθύνοντας βιωματικά τα παιδιά σε μεγαλύτερη αυτοεπίγνωση: όνειρα για το μέλλον, «καλοί» και «κακοί» φίλοι, ρόλοι και ανάγκες μες στο σπίτι.  Το Πρόγραμμα χτίζει στα εργαλεία της πρώτης ώρας, για να κορυφωθεί κατά τη δεύτερη, στη συνεδρια της οικογένειας, όταν μικροί-μεγάλοι συναντιούνται.  Για κάποιες οικογένειες από τις λίγες ευκαιρίες για να βρεθούν μαζί, να παίξουν και να τα πούνε για κάτι ουσιωδέστερο, λιγότερο υποχρεωτικό, πολύ πιο ενδιαφέρον από το «έφαγες;», «τρέξε για διάβασμα», «πάλι αργήσαμε».  Μια παρέμβαση διαποτισμένη από τις ανθρωποκεντρικές αρχές της κατανόησης των αναγκών του άλλου, της αναγνώρισης, της εμπιστοσύνης, της αγάπης και προσοχής ως ψυχοθεραπευτικής δύναμης.  Μια παρέμβαση με ευαισθησία που αναπτύσσει τη συναισθηματική νοημοσύνη της οικογένειας και αξίζει να παρακολουθήσει κάθε σπίτι.

Το Πρόγραμμα Ενίσχυσης Οικογενειακών Δεσμών: 10-14, υλοποιήθηκε με τη στήριξη της εταιρείας Diageo

  • H Κωνσταντίνα Κυρίτση είναι παιδοψυχολόγος (MA, MBPsS), με ειδίκευση στην ανθρωποκεντρική θεραπεία και αποκατάσταση των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες

 

No Comments Yet

Comments are closed